کنجد سیاه یکی از قدیمی ترین ادویه های شناخته شده برای بشر است. کنجد یک دانه مغذی با رنگ های سفید، سیاه و قهوه ای است، این تفاوت رنگ باعث می شود افراد به دنبال پر خاصیت ترین نوع کنجد باشند. عموماً اعتقاد بر این است که خواص کنجد سیاه بیشتر از نمونه های معمولی است و در طب سنتی بر خواص درمانی آن تأکید زیادی داشته اند. کنجد سیاه منبع خوبی از انرژی است. می توانید این دانه های مغذی را روی غذا و سالاد خود بپاشید و مصرف کنید.
اما بیشتر ارزش آنها به دلیل روغن آنهاست. درست است که این دانه ها بسیار ریز هستند، اما بدون شک دانه هایی بسیار قوی هستند که برای سلامتی استفاده می شوند و خاصیت ضد پیری دارند. این دانه های ضد پیری را می توانید در صبحانه همراه با برنج، نودل یا هر وعده غذایی دیگری مصرف کنید. حتی می توانید آن را با ماست میل کنید یا به صورت له شده با سایر مغزها استفاده کنید. این دانه ها حاوی چربی های سالم مانند امگا 6 و ویتامین های B و E و مواد معدنی مانند مس، مولیبدن، منگنز، سلنیوم، کلسیم، منیزیم، آهن، تریپتوفان، فسفر و روی هستند. از طرفی با مصرف کنجد سیاه منبعی غنی از فیبر و فیتواسترول به دست می آورید که مانند معجزه ای برای دستگاه گوارش بدن هستند؛ اما جدای از این موارد بد نیست با برخی از مهم ترین خواص معجزه آسای کنجد سیاه آشنا شوید. با فکر پاک همراه باشید.
ارزش غذایی کنجد سیاه
کنجد سیاه سرشار از مواد مغذی است. تنها دو قاشق غذاخوری (14 گرم) کنجد سیاه حاوی:
- انرژی: 100 کالری
- پروتئین: 3 گرم
- چربی: 9 گرم
- کربوهیدرات: 4 گرم
- فیبر: 2 گرم
- کلسیم: 18 درصد از نیاز روزانه
- منیزیم: 16 درصد از نیاز روزانه
- فسفر: 11 درصد از نیاز روزانه
- مس: 83 درصد از نیاز روزانه
- منگنز: 22 درصد از نیاز روزانه
- آهن: 15 درصد از نیاز روزانه
- زینک: 9 درصد از نیاز روزانه
- چربی اشباع: یک گرم
- چربی تک غیراشباع: 3 گرم
- چربی چند غیراشباع: 4 گرم
کنجد سیاه منبع مهمی از ماکرومینرال ها و ریز عناصر است. بدن شما فقط به مقادیر کمی از ریزمغذی ها نیاز دارد، در حالی که به مقادیر زیادی ماکرومینرال ها (درشت عناصر) نیاز دارد. خوردن بیشتر درشت مغذی ها مانند کلسیم و منیزیم می تواند عوامل خطر بیماری قلبی مانند فشار خون بالا را بهبود بخشد.
بیش از نیمی از دانه های کنجد از چربی تشکیل شده است و به همین دلیل، کنجد منبع خوبی از چربی های تک غیراشباع و چند غیراشباع محسوب می شود. آخرین شواهد علمی نشان می دهد که جایگزینی غذاهای پر از چربی اشباع با غذاهای غنی از چربی غیراشباع می تواند خطر ابتلا به بیماری قلبی را کاهش دهد.
خواص کنجد سیاه برای سلامتی
کنجد سیاه ممکن است مانند یک دانه گیاهی ساده با برخی خواص طبیعی به نظر برسد، اما وقتی به محتویات و مواد تشکیل دهنده آن نگاه می کنیم، متوجه می شویم که این دانه ها برای سلامتی فوایدی فراتر از تصور ما دارند. برخی از مهم ترین فواید مصرف کنجد سیاه عبارتند از:
خواص ضد پیری
چینی ها معتقدند که مواد مغذی موجود در کنجد سیاه می تواند به اصلاح نقایص بدن ناشی از افزایش سن، اضطراب و مشکلات زندگی کمک کند. از آنجایی که کنجد سیاه سرشار از ویتامین B و آهن است، در پیشگیری از آلزایمر، کاهش شنوایی و معکوس کردن علائم پیری بسیار خوب عمل می کند. به همین ترتیب، بسیاری از چینی ها کنجد سیاه را به طور منظم مصرف می کنند به این امید که برخی از این علائم پیری را کاهش دهند یا حتی معکوس کنند.
پوست سالم تر و تقویت بافت استخوانی
کلسیم و روی موجود در دانه کنجد سیاه می تواند استخوان های شما را سالم نگه دارد و به پیشگیری از پوکی استخوان و افزایش تراکم استخوان کمک کند. زینک و ویتامین E موجود در کنجد سیاه برای سلامت پوست بسیار مفید است.
سلامت قلب و پیشگیری از ابتلا بیماری های قلبی
دانه های کنجد سرشار از موادی مانند سسامین و سسمولین هستند که کلسترول بد خون را کاهش می دهند. این دانه ها حاوی منیزیم هستند که به کاهش فشار خون کمک می کند. سطح کلسترول و فشار خون سالم به معنای عروق سالم تر و قلب سالم تر است.
محافظت در برابر سرطان
کنجد سیاه از کبد در برابر خطرات احتمالی رادیکال های آزاد در بدن محافظت می کند. از آنجایی که کبد شما برای فرآیند سم زدایی بدن شما بسیار مهم است، محافظت از آن به معنای محافظت از بدن شما در برابر بسیاری از بیماری ها از جمله سرطان است.
علاوه بر این، دانه های کنجد سیاه سرشار از موادی مانند فیبر، لیگنین (یک آنتی اکسیدان) و فیتواسترول ها (مواد شیمیایی گیاهی) هستند که می توانند از شما در برابر انواع سرطان مانند سرطان روده بزرگ محافظت کنند.
رفع یبوست و سوء هاضمه
دانه کنجد سیاه به دلیل داشتن فیبر بالا و اسیدهای چرب غیراشباع برای رفع یبوست مفید است. فیبر موجود در دانه کنجد سیاه، بیشتر فیبر مورد نیاز برای عبور صاف و حرکت روان روده ها در سیستم گوارش را فراهم می کند. کنجد سیاه علاوه بر یبوست برای پاکسازی روده بزرگ از کرم ها و همچنین بهبود هضم مفید است.
کمک به افزایش شیر مادران
اگر می خواهید حجم شیر مادر را افزایش دهید، یکی از بهترین گزینه ها برای افزایش شیر مادر، کنجد سیاه است. تحقیقات نشان می دهد که این دانه سرشار از مواد مغذی از جمله پروتئین، چربی های غیراشباع، ویتامین های گروه B، مس، منیزیم، آهن، روی، کلسیم و همچنین لیگنین (آنتی اکسیدان) است و برای مادران شیرده توصیه می شود.
تثبیت کننده فشار خون
کنجد سیاه به دلیل داشتن منیزیم بالا از فشار خون بالا جلوگیری می کند. با اشباع چربی های اشباع نشده و ترکیبات سسامین موجود در روغن کنجد به عنوان یک تثبیت کننده فشار خون شناخته شده هستند.
حاوی چربی های سالم و اشباع نشده
یکی دیگر از مزایای کنجد سیاه وجود چربی های سالمی است که بدن شما برای انجام بسیاری از فرآیندهای حیاتی بیولوژیکی و فیزیولوژیکی مربوط به قلب، ماهیچه ها، سلول های خونی، سیستم عصبی و تولید انرژی به آن نیاز دارد. چربی ها همچنین برای جذب مواد مغذی محلول در چربی ضروری هستند و به عایق بندی بدن کمک می کنند.
کاهش استرس و اضطراب
اضطراب یک اختلال شایع است که 15 درصد از جمعیت عمومی جهان را تحت تأثیر قرار داده است. استرس و اضطراب اغلب با اختلالات خلقی و افسردگی مرتبط است که می تواند ناشی از کمبود منیزیم باشد.
سطوح بالای منیزیم همچنین به ایجاد سطوح سالم سروتونین در مغز و ستون فقرات کمک می کند. با افزایش سروتونین و دوپامین، خلق و خوی افراد بهبود می یابد.
کاهش کلسترول و پیشگیری از بیماری های قلبی
دانه های کنجد سیاه و روغن دانه کنجد سرشار از فیتواسترول هستند، فیتواسترول ها استرول های گیاهی هستند که از نظر ساختاری شبیه کلسترول هستند؛ بنابراین با جلوگیری از جذب و افزایش ذخیره آن به کاهش کلسترول خون، جلوگیری از رسوب کلسترول در دیواره عروق و بروز بیماری های قلبی عروقی کمک می کند.
کمک به داشتن خواب بهتر
بی خوابی یکی از علائم رایج کمبود منیزیم است که می تواند باعث خواب ناآرام و بیدار شدن مکرر در طول شب شود. افزایش سطح منیزیم می تواند با کنترل سیستم واکنش بدن به استرس و هورمون هایی که به خواب عمیق و ترمیم کننده کمک می کنند، سلامت را تقویت کند. منیزیم همچنین می تواند به بی خوابی مرتبط با سندرم پای بی قرار کمک کند.
تسکین دهنده آرتروز
مقدار بالای مس موجود در کنجد سیاه به کاهش درد و تورم مرتبط با آرتروز کمک می کند. علاوه بر این، این ماده معدنی استخوان ها و مفاصل شما را انعطاف پذیر و سالم نگه می دارد.
کاهش کم خونی
کنجد سیاه نسبت به سایر انواع کنجد دارای آهن بیشتری است، بنابراین مصرف آن به افراد مبتلا به کم خونی بسیار توصیه می شود.
پیشگیری از آسم
منیزیم موجود در دانه کنجد به جلوگیری از انسداد راه هوایی در بیماران مبتلا به آسم کمک می کند.
بهبود سلامت چشم
طبق طب سنتی چینی، چشم ها ارتباط نزدیکی با کبد سالم دارند. هنگامی که کبد بیمار می شود، چشم ها خسته و خشک می شوند و دید ممکن است تار شود. کنجد سیاه یک مقوی طبیعی کبد است که عملکرد چشم را تغذیه و پشتیبانی می کند.
خواص کنجد سیاه برای مو
کنجد سیاه دارای مواد مغذی زیادی است که فولیکول های مو را تقویت کرده و باعث رشد بیشتر آن ها می شود.
خواص کنجد سیاه برای کاهش وزن و سرماخوردگی
از آنجایی که کنجد سیاه حاوی اسیدهای چرب امگا 3 است، از عفونت های ناشی از سرماخوردگی جلوگیری می کند. همچنین این دانه به دلیل داشتن پروتئین بالا در رژیم های لاغری کاربرد فراوانی دارد.
عوارض جانبی کنجد سیاه
خطرات سرطان روده بزرگ
جدای از افزایش وزن، مصرف زیاد کنجد سیاه می تواند سلامت شما را تحریک کند؛ بنابراین شما در معرض خطر تهدید سرطان روده بزرگ هستید. طبق تحقیقات، مصرف بیش از پانزده نانوگرم دانه کنجد در روز می تواند باعث سرطان روده بزرگ شود.
خطر التهاب روده بزرگ
مصرف بیش از حد دانه های کنجد روی روده بزرگ تأثیر می گذارد و باعث التهاب می شود. این وضعیت پزشکی متفاوت است زیرا تشکیل توده های دردناک می تواند باعث آسیب به دیواره های داخلی روده بزرگ شود. سپس شکم درد، گرفتگی دردناک و یبوست بیشتری خواهید داشت.
خطرات آلرژی
بسیاری از افرادی که به انواع مختلف مغزها مانند گردو و بادام زمینی حساسیت دارند باید مصرف کنجد سیاه را متوقف کنند زیرا مصرف آن می تواند منجر به واکنش آلرژیک شدید شود. این ها می تواند شامل آسم، آبریزش بینی، التهاب چشم و مشکلات گوارشی باشد.
احتمال شوک آنافیلاکسی
مصرف دانه های کنجد سیاه می تواند باعث واکنش های آلرژیک شدید مانند آنافیلاکسی شود. در چنین شرایطی کل بدن با این واکنش شدید واکنش نشان می دهد. همچنین فرد از گرفتگی قفسه سینه، فشار خون بالا و خس خس سینه رنج خواهد برد.
احتمال اسهال
به گفته دانشمندان، دانه کنجد سیاه خاصیت ملین قوی دارد و به سختی هضم می شود؛ بنابراین، اگر بیش از مقدار لازم کنجد سیاه بخورید، به ندرت اسهال رخ می دهد.
عفونت در آپاندیس
عود آپاندیس نمی تواند یک پدیده خیلی ساده باشد، البته برخی افراد پس از مصرف زیاد کنجد سیاه به این بیماری مبتلا می شوند. در این فرآیند دانه ها در اندام های مصرف کننده گیر کرده و عفونت ایجاد می شود.
بثورات پوستی
عوارض جانبی کنجد سیاه نیز می تواند روی پوست تأثیر بگذارد. هنگامی که از مصرف زیاد کنجد لذت می برید، ممکن است دچار بثورات پوستی نیز شوید. در نتیجه به دلیل داشتن پروتئین بالا، خارش و قرمزی آزاردهنده ای خواهید داشت.
ریزش مو
کنجد سیاه قطعاً برای سلامت مو مفید است؛ اما بسیاری از روش های مصرف آن مضر است. به همین ترتیب، مصرف بیش از حد کنجد سیاه می تواند نتیجه معکوس داشته باشد. عدم تعادل هورمونی می تواند منجر به چربی پوست سر و خشک شدن تصادفی فولیکول های مو شود. در نتیجه، فرد با ریزش موی قابل توجهی مواجه خواهد شد. متأسفانه، ممکن است به طاسی کامل نیز منجر شود.
دانه های کنجد سیاه ساختار قوی تری نسبت به اسید معده دارند که نمی توانیم آن را هضم کنیم؛ بنابراین، اگر میخواهیم بدن از کنجد سیاه بیشترین فواید را برای سلامتی داشته باشد، باید قبل از مصرف کنجد سیاه را کاملاً آسیاب کنیم. در این روش مواد مغذی موجود در دانه کنجد به بهترین شکل جذب می شود؛ اما مهم ترین چیزی که باید بدانید این است که کنجد سیاه له شده را نباید روی حرارت تفت داد؛ زیرا آن ها باعث ایجاد عوامل سرطان زا می شوند که در صورت مصرف کنجد سیاه که در بدن تجزیه می شود، می تواند منجر به نتایج بد شود.
چگونه کنجد سیاه مصرف کنیم؟
می توانید در وعده صبحانه کنجد سیاه را مصرف کنید همچنین این دانه ها را همراه با نودل یا برنج و سایر غذاها میل کنید. می توانید آن را با ماست هم مخلوط کنید. دانه های له شده در شب بهتر هضم می شوند و کلسیم و مواد معدنی موجود در این دانه ها بهتر جذب می شوند. افرادی که معده ضعیفی دارند یا سابقه سنگ کلیه دارند باید کنجد سیاه را بیشتر مصرف کنند.
ترکیب این دانه ها در آبمیوه مخلوط با روغن برای تهیه شیرینی و گوشت نیز در بین مردم رایج است. حتی می توانید روغن بذر کتان را با این دانه ها ترکیب کنید تا یک روغن سرخ کردنی مغذی درست کنید. در برخی کشورها از این دانه های کنجد برای تهیه ماهی دودی و خرچنگ استفاده می شود.
تفاوت کنجد سیاه و سفید در چیست؟
بارزترین تفاوت دانه های کنجد سیاه و سفید رنگ خواهد بود. این اختلاف رنگ از این واقعیت حاصل می شود که دانه های کنجد سیاه از غلاف آن خارج نمی شوند. این در حالی است که برای تهیه کنجد سفید، پوست دانه ها برداشته می شود تا قسمت های داخلی و سفید رنگ دانه ها مشخص شود. از بین بردن این غلاف رویین، موجب تغییراتی در کنجد می شود که نه تنها طعم، بلکه حتی ارزش تغذیه ای آن را تغییر می دهد. برخی از تفاوت های کنجد سیاه و سفید عبارتند از:
- دانه های کنجد سیاه نسبت به کنجد سفید، دارای کلسیم بیشتری هستند.
- طعم دانه های کنجد سیاه، به دلیل وجود پوسته کمی تلخ است؛ اما دانه های کنجد سفید طعم شیرین تری دارند و عطر و طعم هسته دانه نیز در آن ها مشهود است.
- کنجد سیاه دارای بافت تردی است که بر طعم آن نیز تأثیر می گذارد!
- از این دو نوع کنجد در غذاهای گوناگونی استفاده می شود. به عنوان مثال کنجد سیاه برای طبخ غذاهای شرق آسیا بیشتر کاربرد دارد. این در حالی است که دانه های کنجد سفید در غذاهای غربی مانند نان های همبرگر آمریکایی و برخی از غذاهای خاورمیانه کاربرد دارند.
آیا می توان دانه های کنجد سیاه و سفید را به جای یکدیگر به کار برد؟
در پاسخ به این سؤال باید توجه کنید که علیرغم این واقعیت که دانه های کنجد سیاه نسبت به نوع سفید، طعم شدیدتری دارند، تفاوت اصلی این دو دانه بیشتر در ظاهر آن هاست؛ بنابراین کنجد سیاه را می توان به عنوان جایگزین کنجد سفید استفاده کرد و تأثیر چندانی نیز بر طعم آن ندارد.
از طرفی باید توجه کنید که همین تفاوت ناچیز و ظریف در طعم و عطر انواع کنجد می تواند ترکیب آن ها با انواع ادویه ها را دگرگون سازد. به عنوان مثال عطر و طعم کنجد سیاه، در ترکیب با ادویه جاتی که دارای طعم ترش هستند، نسبت به کنجد سفید بهتر عمل می کند. همچنین لطافت دانه های کنجد سفید با شیرینی و طعم های ظریف در انواع دسرها تناسب بهتری دارد. با این وجود، تفاوت میان این دانه ها ناچیز است و می توان از آنها برای تهیه غذاهایی با طعم تقریباً یکسان استفاده کرد.
چه زمانی باید از کنجد سیاه و چه زمانی باید از کنجد سفید استفاده کنیم؟
از کنجد سیاه برای تهیه غذاهایی با رنگ روشن تر و مواقعی که می خواهیم تضاد تیرگی و روشنی را بیشتر نشان دهیم و همچنین غذاهایی که عطر و طعم و ادویه های قوی تری دارند استفاده می کنیم. چرا که در این قبیل غذاها، ممکن است طعم ملایم کنجد سفید، به خوبی احساس نشود یا در ترکیب با دیگر طعم ها از بین برود. در دستور تهیه انواع نان نیز می توان از کنجد سیاه به جای دانه خشخاش استفاده کرد.
دانه کنجد سفید، برای تهیه دسرها و غذاهای پخته شده با طعم ملایم، به کار می رود و در این حالت عطر و طعم آن و همچنین بافت نرم و خواص آن نیز به خوبی قابل تشخیص خواهد بود. این نوع کنجد را می توان برای ایجاد تضاد رنگی، در غذاهایی که رنگ تیره ای دارند نیز به کاربرد و جذابیت و جلوه خاصی به آن ها افزود.
خواص این دو کنجد در چیست؟
دانه کنجد یکی از انواع دانه های روغنی است که منبع سرشاری از اسیدهای چرب غیر اشباع محسوب می شود و علاوه بر چربی، دارای پروتئین، کلسیم، مواد معدنی، انواع ویتامین ها، کربوهیدرات و فیبر است. جالب است بدانید که مصرف یک قاشق غذاخوری دانه کنجد، می تواند 14 درصد از نیاز روزانه بدن به کلسیم را برطرف سازد. دانه کنجد، منبع آهن نیز هست. آهن به خودی خود در رفع خستگی مفید بوده و در پیشگیری از ابتلا به کم خونی و فقر آهن مؤثر است.
تفاوت کنجد سیاه با سیاه دانه در چیست؟
شاید بارها در مواجهه با سیاه دانه و کنجد سیاه متوجه شکل ظاهری آن ها شده اید و از برخی افراد به اشتباه اطلاعات غلط دریافت کرده اید که سیاه دانه همان کنجد سیاه است. برای تشخیص کنجد سیاه از سیاه دانه باید به نکات زیر توجه کنید:
- کنجد سیاه دارای عطر و طعمی شبیه به کنجد و روغن ارده است؛ اما سیاه دانه، بوی خاصی ندارد.
- کنجد سیاه تا حدودی مزه تلخ دارد؛ اما تلخی سیاه دانه بسیار بیشتر و شدیدتر است.
- کنجد سیاه دارای بافت نسبتاً نرمی است که می توان آن را با فشار دست و یا دندان، له کرد؛ اما سیاه دانه پوست سختی دارد و با دست قابل له شدن نیست.
انواع کنجد موجود در بازار
کنجد ایرانی
برای روغن گیری رنگ تیره دارد و بوی روغن برای همه ی ذائقه ها مناسب نیست. قیمت متفاوتی دارد و بیشتر برای ارده استفاده و بهترین گزینه است.
کنجد پاکستانی
رنگ کنجد پاکستانی خاکستری و مشکی است. در این بین کنجد خاکستری برای روغن گیری مناسب است که می توان آن را با مشکی مخلوط کرد. کنجد مشکی پاکستانی گران تر از نوع خاکستری آن است. کنجد پاکستان حتماً باید دو بار بوجار شود. روغن گیری آن آسان است و برای بیشتر دستگاه ها مناسب است.
کنجد افغانی
رنگ کنجد افغانی متمایل سبز است و از نوع پاکستانی تیره تر است. درصد روغن گیری آن بیشتر است و به نسبت قیمت بالایی هم دارد. شهرهای افغانستان در نوع کنجد مؤثرند، برای مثال کنجد مزار شریف و میمنه بهتر هستند.
کنجد هندی
کنجد هندی شبیه کنجد ایرانی است. درصد روغن دهی آن کمتر است و لرد سفیدی دارد. گفته می شود این کنجد ترا ریخته است. قیمت مشابهی با کنجد پاکستانی دارد.
کنجد سودان
این کنجد برای روغن گیری کمتر استفاده می شود و بیشتر برای ارده کاربرد دارد. طعم آن شیرین است و قیمت مناسبی دارد.
کنجد چینی
این کنجد معمولاً پوست کنده هستند و بیشتر برای مصارف شیرینی و نان ب کار می روند.
کنجد آرژانتین
در بازار موجود است ولی اطلاعات زیادی به دست نیامد.
سخن پایانی
دانه های کنجد سیاه دانههای روغنی مغذی هستند که هزاران سال است که کشت می شوند. برخی شواهد نشان می دهد که مصرف دانه کنجد سیاه به بهبود فشار خون و کاهش اکسیداسیون در بدن کمک می کند. دانه کنجد سیاه برای اکثر افرادی که به آن حساسیت ندارند مفید و بی ضرر است و می تواند چاشنی خوشمزه ای برای اکثر غذاها باشد.
