یکی از خاطره انگیز ترین دوران زندگی هر زنی که طعم مادر شدن را میخواهد بچشد، دوران بارداری است. در این دوران همزمان با رشد موجودی در بدن زن، تغییرات زیادی در درون و وضعیت بیرونی بدن نیز رخ می دهد. افزایش هورمون های استروژن و پروژسترون سبب بروز تغییرات ناگهانی و چشمگیر در بدن زنان در دوران بارداری می شود. یکی از این تغییرات که گاهی اوقات برای مادران نگران کننده تلقی می شود، تغییرات پوستی در دوران بارداری است.
در این مطلب تلاش شده است تا انواع تغییرات پوستی در دوران بارداری و راه های مراقبت و کنار آمدن با آن معرفی شود. امید است با مطالعه این مقاله مادران باردار و کسانی که دغدغه تغییر پوست خود در دوره بارداری دارند؛ به آگاهی لازم برسند و این دوران شیرین را بدون نگرانی سپری کنند. با فکر پاک همراه باشید.
تغییرات موقت پوست در دوران بارداری
تغییرات پوست در دوران بارداری برای همه یکسان نیست اما در حالت کلی در دوران بارداری تغییرات زیر در پوست مشاهده می شود:
تغییرات پوست در دوران بارداری؛ تیرگی پوست (هیپرپیگمانتاسیون)
سلولهای رنگساز پوست که «ملانیست» نام دارند، با تولید ملانین روشن یا تیره بودن پوست را تعیین می کنند. روشن یا تیره میشود. تولید بیش از اندازه ملانین در پوست افراد، باعث ملانیسم شده و رنگ پوست تیره میشود.
در عارضه هیپرپیگمانتاسیون رنگ پوست تیره شده و در آن ناحیه لک ایجاد میشود. عواملی از جمله تابش نور آفتاب، تغییرات هورمونی در دوران بارداری و پس از التهاب پوست سبب تیرگی پوست می شوند.
تغییرات پوست در دوران بارداری؛ ترک های پوستی (استریا یا استرچ مارک)
ترک های پوستی یکی از مهمترین تغییرات پوستی در دوران بارداری هستند. استریا یا ترکهای پوستی ضایعات خطی هستند که به دلایل مختلف از جمله نازک شدن کلاژن و اپیدرم پوست به وجود می آید. نازک شدن پوست سبب کشیدگی پوست در قسمت شکم و سینهها می شود که در زنان باردار گاهی همراه با خارش است.
از چهارمین ماه بارداری ترکهای پوستی بهصورت افقی و عمودی و دارای رنگ ارغوانی متمایل به قرمز، صورتی و قرمز هستند که با گذشت زمان رنگشان از بین می رود. این نشانهها اکثراً ناخوشایند است ولی متأسفانه. ۹۰ درصد خانمهای باردار در دوران بارداری دچار خطوط روی شکم، سینه و ران میشوند و پیشگیری از این ترک ها امکانپذیر نیست.
تغییرات پوست در دوران بارداری؛ خالها
تجمع سلولهای ملانیست در قسمتی از پوست باعث ایجاد خال میشود. بااینکه خالهای دوران بارداری اندازههای مختلفی دارند اما تنها ۳ درصد از آنها بزرگ میشوند. در رابطه با تغییر شکل بدخیمی خالها در دوران بارداری شواهدی وجود ندارد. خونریزی، احساس سوزش و خارش خالها نیاز به مراجعه و بررسی پزشک متخصص دارد.
تغییرات پوست در دوران بارداری؛ عرق سوز شدن
در پی افزایش وزن در دوران بارداری، تعریق زیاد و باقی ماندن رطوبت در ناحیه کشاله ران و زیر پستان ها، ممکن است سبب تحریک شدن و حساسیت پوست این نواحی شود. پوست در این ناحیه دچار التهاب و حتی قارچ میشود. بهتر است پیش از پایان دوره بارداری این قارچ ها درمان شوند؛ زیرا در دوران شیردهی عامل برفک دهان نوزاد هستند.
تغییرات پوست در دوران بارداری؛ جوش و آکنه
در 3 ماه اول بارداری افزایش چربی به دلیل هورمون های این دوره، سبب ایجاد جوش و آکنه در مادران باردار میشود؛ که بهتر است برای کنترل این مشکل در این دوران تعداد دفعات شستشوی صورت را بیشتر کرده و از پاککنندههای فاقد چربی برای شستشوی صورت استفاده کنید. تا حد امکان استفاده از لوازم آرایشی و غذاهای محرک جوش صورت را کاهش دهید.
تغییرات پوست در دوران بارداری؛ پوست گلگون و درخشان (Glowing skin)
بدن مادر 50 درصد خون بیشتری در دوران بارداری تولید میکند؛ بنابراین با افزایش گردش خون و نیز افزایش ترشح چربی از غدد پوست، حالت درخشانی و گلگونی پوست بیشتر نمایان می شود.
تغییرات پوست در دوران بارداری؛ خط سیاه
خط سیاه در سه ماهه دوم بارداری در ناحیه پایین شکم مادر ظاهر میشود. خط سیاه حدود 10 میلیمتر عرض دارد و در ابتدای بارداری کمرنگ است اما در برخی افراد به مرور کاملاً سیاه می شود. این خط سیاه چندان نگران کننده نیست چراکه چند ماه پس از زایمان خود به خود برطرف میشود.
تغییرات پوست در دوران بارداری؛ ماسک بارداری (لک حاملگی)
لک حاملگی، ماسک حاملگی، ملاسما و یا کلوآسما در واقع ظهور لکههای قهوهای یا خاکستری تیره روی بخش هایی از صورت بهویژه پیشانی و گونهها است. این لک ها به دلیل اثر هورمون ها بر افزایش رنگدانههای پوست در دوران بارداری برای حدود 50 درصد از زنان باردار ظاهر می شوند. لک حاملگی پس از زایمان و شیردهی نیز ممکن است باقی بماند.
تغییرات پوست در دوران بارداری؛ وریدهای واریسی
به دلیل افزایش فشارخون در دوران بارداری و به دلیل افزایش وزن، فشار زیادی به قسمت های تحتانی بدن وارد میشود که باعث ایجاد واریس میگردد. ظاهر واریس به شکل خطوط رنگ آبی و سبز تیره در پاها، باسن، ناحیه تناسلی و حتی مقعد زنان باردار مشخص است. ژنتیک نیز در پیدایش واریس نقش دارد. توصیه می شود برای جلوگیری از واریس، از جوراب های پیشگیرانه واریس استفاده شود؛ هم چنین زنان باردار به مدت طولانی به یک حالت ننشینند. معمولاً بعد از زایمان واریس بهبود پیدا میکند.
تغییرات پوست در دوران بارداری؛ خارش پوست
خارش یکی از شایعترین شکایات زنان باردار است. اگر خارش دلیلی مانند آلرژی یا قارچ نداشته باشد، یعنی هیچ اثر و نشانه ای بر روی پوست برای آن خارش مشاهده نشود و صرفاً به دلیل کشیدگیِ پوست ایجاد شود؛ میگوییم خارش بارداری است.
انواع خارش در بارداری
- خارش کلستاز: خارش کف دستها و پاها در بارداری که منشأ آن کبد است. کلستاز به بررسی و پیگیری نیاز دار و می تواند باعث زایمان زود تراز موعد شود. م چنین برای سلامت جنین خطر آفرین است.
- خارش بازو و پا: در نیمه یا پایان دوران بارداری در این نواحی خراش هایی مشاهده می شود که می خارد. این نوع خارش معمولاً نادر است و در بارداری خطرساز نیست.
- پلاک بارداری: حالتی شبیه به نوع کهیری خارش هایی است که از 6 ماهگی بارداری از ناحیه ناف شروع می شود و بعد سینه و پاها را درگیر میکند.
- تبخال پمفیگویید: نوعِ خطرناک خارش در دوران بارداری است. این خارش ها البته ارتباطی با ویروس تبخال ندارند؛ اما میتواند زایمان را جلوتر بیندازند و برای جنین هم خطرآفرین باشد.
تغییرات پوست در دوران بارداری؛ وریدهای عنکبوتی (Spider veins)
از تغییرات پوست در دوران بارداری که بیشتر در بین زنان آمریکایی و آفریقایی شایع است، وریدهای عنکبوتی یا خالهای عنکبوتی است. این عارضه در صورت، گردن، قسمتهای بالای سینه و بازو به صورت مشخص شدن مویرگهای باریک خون در اثر افزایش جریان خون ایجاد می شود. خالهای عنکبوتی معمولاً مدت کوتاهی بعد از زایمان از بین میروند.
راه حل هایی برای بهبود و مراقبت از پوست در دوران بارداری
با وجود اینکه بخش زیادی از تغییرات پوستی در دوران بارداری بعد از پایان بارداری به مرور از بین میروند، اما ممکن است این تغییرات باعث نگرانی و ناراحتی مادران باردار نسبت به وضعیت ظاهری پوست خود بشود. توجه به راهکارهای زیر به مراقبت از پوست در دوران بارداری و مقابله با این تغییرات کمک می کند.
پیشگیری از جوش و آکنه در دوران بارداری
- شستشوی صورت دو بار در روز با یک صابون بدون عطر یا با پاککننده ملایم و مناسب با پوست آرایش کمتر در دوران بارداری
- استفاده از مواد آرایشی بر پایه آب
- توجه کنید که از داروهای ضد جوش که ممکن است برای سلامت جنین مضر باشند استفاده نکنید.
پیشگیری از واریس در دوران بارداری
- پرهیز از ایستادن و نشستن طولانی مدت
- انجام پیاده روی
- قرار دادن پاها در حالت نشسته پا را روی سطح بلند
- پوشیدن جورابهای ساق بلند
- مصرف ویتامین c
- توجه به کنترل وزن
پیشگیری از ترک های پوستی در دوران بارداری
- استفاده از مرطوب کننده بر پایه آب و مرطوب نگه داشتن پوست
- استفاده ضد آفتابی با spf ۲۵ یا بالاتر و اجتناب از قرار گرفتن طولانی در معرض آفتاب
- مصرف آب به میزان کافی
پیشگیری و بهبود خارش در دوران بارداری
- مرطوب نگه داشتن پوست شکم
- استفاده از پمادهای ضد خارش مثل کالامین
- دوش گرفتن در طول
- پوشیدن لباس نازک و نخی
مراجعه به پزشک
اغلب تغییرات شایع پوست در دوران بارداری برای مادر و فرزند چندان نگران کننده و مضر نیستند. با این حال در صورت بروز و مشاهده موارد التهاب یا تاول، راشها یا ضایعات پوستی دردناک همراه با خارش و سوزش که بیشتر از چند روز طول کشید؛ با مراجعه به بهترین متخصصان زنان و زایمان و نازایی برای بررسی و انجام پیگیری های لازم اقدام فرمایید. هم چنین در صورتی که متوجه هر گونه تغییر در رنگ یا اندازه خالها شدید یا پوستتان دچار تغییر رنگ به همراه درد، حساسیت و قرمزی شد، حتماً با مراجعه به پزشک در رابطه با این تغییرات پوستی تخت معاینه و مشاوره قرار گیرید. در مواردی نیاز به استفاده از آنتی هیستامین یا کرم های موضعی است. هم چنین ممکن است خطر زایمان زودتر از موعد باشد که بایستی از طریق مشورت با پزشک و معاینات و آزمایش های مخصوص بررسی و برطرف شود.
