شاید بارها واژه خودارضایی را شنیده باشید یا افرادی را دیده باشید که به آن معتاد هستند. خودارضایی نوعی تحریک جنسی توسط خود فرد است که به روشی غیرطبیعی برای ارضای نیازهای جنسی انجام می شود. معمولاً وقتی صحبت از خودارضایی می شود، فکر افراد به سمت جوانان مجرد و بیشتر پسران میرود. اما باید بدانید که متأسفانه این عمل در بین مردان و زنان متأهل و دختران نیز رایج است. این عمل از گناهان کبیره در ادیان الهی است و عوارض خودارضایی شاکل عوارض روانی و پزشکی زیادی است.
شاید برخی از افراد چندین سال خودارضایی کردند و هیچ عوارضی در مورد آن نداشتند. این بدان معنا نیست که خودارضایی بی ضرر است و فرد می تواند آن را برای هر مدتی که می خواهد انجام دهد. چرا که دیر یا زود اثرات خود را نشان می دهد. خودارضایی توسط هر فردی می تواند دلایل مختلفی داشته باشد. اما نتایج آن برای افراد مختلف یکسان است و مشکلات زیادی را ایجاد می کند. در این مقاله قصد داریم نگاهی جامع به عوارض جسمی و روحی خودارضایی در زنان و مردان داشته باشیم. عوارضی که ممکن است آنها را ندانیم این عوارض می توانند زندگی فعلی و آینده افراد را تحت تأثیر قرار دهند و آنها را با مشکلات جدی مواجه کنند. تا انتها با فکر پاک همراه باشید.
خودارضایی چیست؟
بسیاری از مردم هنوز تعریف دقیق خودارضایی را نمی دانند؛ بنابراین آنها ممکن است عملی را برای مدت طولانی بدون اینکه متوجه شوند در حال خودارضایی هستند، انجام دهند. دست زدن یا مالیدن اعضای بدن توسط شخص به منظور ایجاد لذت جنسی و ارضای میل جنسی را خودارضایی می گویند. اما معمولاً قسمت اصلی خودارضایی با مالش آلت تناسلی همراه است و بیشترین لذت جنسی را برای انسان به ارمغان می آورد. افراد می توانند به روش های مختلف خودارضایی کنند. این کار معمولاً توسط خود فرد انجام می شود اما تحریک دستگاه تناسلی توسط فرد دیگری بدون دخول نیز می تواند یکی از انواع خودارضایی باشد.
خودارضایی را می توان نوعی از رابطه جنسی دانست که می تواند به تنهایی یا با شریک زندگی انجام شود. این فعالیت جنسی می تواند در هر جنسیت و هر سنی انجام شود؛ بنابراین هم دختر و هم پسر می توانند خودارضایی کنند. در گفتار عامیانه به خودارضایی در مردان جق زدن (جلق زدن) نیز می گویند که در متون اسلامی به آن استمنا گفته می شود. خودارضایی می تواند عوارضی به همراه داشته باشد که در ادامه به شرح آن ها و روش های ترک خودارضایی می پردازیم.

چرا افراد خودارضایی می کنند؟
خودارضایی در مردان و زنان و در گروه های سنی مختلف انجام می شود؛ بنابراین نمی توان گفت که تنها دلیل آن عدم دسترسی به شریک جنسی یا عدم رضایت از رابطه جنسی است. زیرا فرد از سنین پایین می تواند این کار را انجام دهد. معمولاً در بزرگسالان عدم رضایت از رابطه جنسی، ناتوانی در ازدواج، عدم دسترسی به شریک جنسی و عدم آگاهی کامل از ارضای نیازهای جنسی همسر از دلایل اصلی خودارضایی است. اما در مورد کودکان، تماشای فیلم یا نوعی آزار جنسی می تواند مقدمه ای برای شروع این کار باشد. در مواردی نیز فرد قبل از ازدواج این کار را انجام داده و به آن معتاد شده است؛ بنابراین حتی اگر از رابطه جنسی خود راضی باشد، ممکن است هر از گاهی این کار را انجام دهد.
معمولاً افرادی که رابطه جنسی سالمی دارند پس از پایان این رابطه می توانند به شرایط جسمی و روحی کاملاً طبیعی برسند. زیرا با رابطه جنسی مناسب، ناقل های عصبی و هورمون های جنسی در مغز کاهش می یابد. به جای این هورمون ها، هورمون های کورتیزول و پرولاکتین در مغز تولید می شود.
میزان آرامشی که پس از رابطه جنسی سالم به فرد داده می شود بسیار زیاد است. زیرا در این موارد افراد هم از نظر جسمی و هم از نظر روحی به تعادل می رسند. این باعث می شود که فرد برای مدت نسبتاً طولانی نیازی به رابطه جنسی نداشته باشد؛ بنابراین یک چرخه نسبتاً پایدار و سالم از نظر جنسی در زندگی او حاکم است. اما معمولاً افرادی که خودارضایی می کنند از نظر جسمی راضی هستند اما از نظر روحی بیشتر از قبل تشنه رابطه جنسی هستند. در نتیجه باید این عمل را در فواصل زمانی بسیار کوتاه تکرار کنند. این گونه افراد به سرعت به لذت از خود معتاد می شوند و در نتیجه مشکلات عمده ای مانند ریزش مو به وجود می آید.

دلایل انجام دادن خودارضایی چیست؟
- نداشتن شریک جنسی
- رضایت زناشویی
- رفتارهای وسواسی و جبری
- استرس و بیماری های جسمی
- اختلالات جنسی (برای اطلاعات بیشتر در مورد اختلالات جنسی کلیک کنید.)
خودارضایی می تواند دلایل مختلفی داشته باشد. مهم ترین دلیل خودارضایی نداشتن شریک جنسی است. این عمل بیشتر در جوانانی دیده می شود که روابط جنسی کم و محدودی دارند. همچنین مردان و زنانی که رابطه جنسی منظم دارند گاهی این کار را انجام می دهند. نارضایتی از روابط جنسی یکی از دلایل انجام این عمل است. افرادی که نمی توانند احساس ارضا شدن کنند یا از روابط جنسی خود به اندازه کافی لذت ببرند به این عمل روی می آورند.
مجموعه ای از بیماری های روانی به نام وسواس وجود دارد که در آن فرد طوری رفتار می کند که انگار وسواس دارد و نمی تواند در برابر این کار مقاومت کند. معمولاً افرادی که این کار را با وسواس انجام می دهند، از انجام آن لذت چندانی نمی برند و توانایی توقف آن را ندارند. به یک معنا ممکن است وسواس داشته باشند.
همچنین، افرادی که در موقعیتهای کاری و تحصیلی پراسترس بودند نیز گزارش دادند که این فعالیتها را برای مدیریت استرس بیشتر انجام میدهند. استرس به طور کلی عامل مهمی در خودارضایی است و افرادی که در این حالت ها خودارضایی می کنند، پس از خودارضایی استرس کمتری را تجربه می کنند. همچنین مشاهده می شود که افراد در هنگام ابتلا به بیماری تمایل بیشتری به خودارضایی دارند. این میل شبیه به یک پاسخ تکاملی است زیرا خودارضایی اثر سیستم ایمنی را افزایش می دهد و گلبول های سفید خون را افزایش می دهد.

خودارضایی مردان
خودارضایی مردان معمولاً بین 12 تا 15 سالگی اتفاق می افتد. خودارضایی در پسران جوان، معمولاً در دوران بلوغ و با کشف روابط جنسی شروع می شود. در گذشته، مرز بین درک و عدم درک جنسی در پسران با تجربه جنسی رخ می داد. اما امروزه با گسترش اینترنت و پورنوگرافی، مردان بدون داشتن رابطه جنسی، درک کاملی از روابط خواهند داشت. پسرها بیشتر از دخترها تمایل به خودارضایی دارند و ساعت های بیشتری را صرف این کار می کنند.
برای پسرها علاوه بر اضطراب و فشار روانی، کشف الگوهای روابط جنسی نیز می تواند دلیلی برای خودارضایی باشد. برای درک بهتر روابط جنسی، از طرق مختلف به دنبال اطلاعات هستند و همین امر آنها را به انجام این عمل سوق می دهد.

خودارضایی در دختران
خودارضایی زنان کمی متفاوت است. آنها ممکن است در سنین پایین کشف کنند که می توانند از طریق تحریک کلیتوریس به لذت برسند. اما این لذت برای آنها کسل کننده است. دختران در سنین پایین با روشهای مختلفی مانند فشار آب یا فشار دادن کلیتوریس و سایر قسمتهای آلت تناسلی زن با وارد کردن اجسام مختلف به واژن به این لذت میرسند.
آنها کمتر به دنبال پورنوگرافی هستند (نسبت به مردان). برای دختران، خودارضایی بیشتر راهی برای تجربه احساسات است. در سنین پایین عشق و میل جنسی را امری کلی و پیچیده می بینند و سعی می کنند با پرورش این عواطف و تخیل، خود را از نظر جسمی و روانی بیشتر ارضا کنند.

نحوه انجام خودارضایی به چه شکل است؟
خودارضایی معمولاً با دست یا وسایل دیگر انجام می شود. مردان این فعالیت را بیشتر با دیدن تصاویر مستهجن و پورنوگرافی انجام می دهند. در خانم ها این عمل علاوه بر دست با ابزارهای مختلف یا فشار آب نیز انجام می شود.
روش های خودارضایی در مردان
در مردان، خودارضایی معمولاً به صورت مالیدن دست ها روی آلت تناسلی انجام می شود. سرعت، نیروی فشار اعمال شده و لمس کلاهک پنیس یا همان آلت تناسلی مردانه می تواند تأثیر بسزایی در زمان ارضا شدن داشته باشد. روشهای کمتر رایج خودارضایی مردان شامل مالش آلت تناسلی بر روی سطوح نرم مانند بالش و پتو است. روشهای عجیبتری نیز برای خودارضایی مردان وجود دارد که معمولاً غیرطبیعی و مشکوک به بیماریها و اختلالات جنسی است.
روش های خودارضایی در زنان
برای خانم ها روش های متنوع تری برای خودارضایی وجود دارد که از جمله آنها می توان به وارد کردن اجسام خارجی و انگشتان به داخل واژن اشاره کرد. از طرفی خانم ها می توانند با مالیدن کلیتوریس، سینه ها و قسمت های حساس بدن خود را تحریک کنند و سریع تر به ارگاسم برسند. خانم ها می توانند نواحی حساس بدن را به صورت دایره ای یا رفت و برگشت ماساژ دهند.

خودارضایی خوب است یا بد؟
کودک انسان از سه سالگی خود را می یابد و شروع به لمس خود می کند. به مرور زمان با خودارضایی آشنا می شود. خودارضایی در دوران کودکی به دلیل حس کنجکاوی امری طبیعی است، اما اگر به حد افراط برود (تعداد و حجم آن زیاد شود) مانند هر مشکل دیگری پس از مدتی فرد با مشکلات و درگیری های زیادی در زندگی شخصی، روابط زناشویی و… مواجه می شود. در این شرایط احتمال انحرافات جنسی نیز افزایش می یابد. برای اطلاع از نحوه ترک خودارضایی اینجا را کلیک کنید.
نگرش ها نسبت به خودارضایی
در بسیاری از فرهنگ ها و ادیان این عمل ممنوع است و آن را منع می کنند. در اسلام این عمل نهی شده و از گناهان کبیره شمرده شده است. این موضوع از آنجایی که در بیشتر فرهنگ ها به فعالیت های جنسی مربوط می شود تابو محسوب می شود و مردم ترجیح می دهند در مورد آن صحبت نکنند.

اثرات و عوارض جسمی خودارضایی در مردان و زنان
بدین ترتیب تفاوتی بین نحوه انجام این عمل وجود ندارد و در هر صورت برای بدن انسان بسیار مضر است. عموماً افراد مجرد زیر 25 سال بیشتر چنین کارهایی را انجام می دهند، اما این بدان معنا نیست که افراد متأهل بالای 25 سال چنین کارهایی را انجام نمی دهند؛ بنابراین، خودارضایی را می توان یکی از اعمال رایج و ناخوشایند در جوامع مختلف دانست. معمولاً یکی از عواقب اصلی خودارضایی ریزش مو است. البته خودارضایی می تواند باعث اختلال حافظه، ناتوانی جنسی، افسردگی، ضعف جسمانی، عدم تمرکز و .. شود.
افزایش میل و عطش جنسی
بسیاری از مردم بر این باورند که خودارضایی، مانند رابطه جنسی طبیعی، میل جنسی را کنترل می کند. اما باید بدانید که این طور نیست. در طول رابطه جنسی طبیعی، همه چیز به طور طبیعی پیش خواهد رفت. در واقع فرد کاملاً طبیعی تحریک شده و در نهایت ارضا می شود؛ بنابراین بدن او می تواند خود را با رابطه جنسی وفق دهد و برای مدتی نیازی به رابطه جنسی نیاز نخواهد داشت.
اما در خودارضایی، فرد به طور مصنوعی و غیرواقعی تحریک می شود و به اوج لذت جنسی می رسد. لذتی که او ممکن است هرگز در یک رابطه جنسی طبیعی تجربه نکند. به همین دلیل، تکرار این عمل نه تنها میل جنسی را کنترل می کند، بلکه آن را افزایش می دهد. در نتیجه افزایش بیش از حد میل جنسی، فرد مجبور به تکرار عمل می شود که منجر به اعتیاد به خودارضایی می شود.
عدم ارضا شدن در رابطه جنسی طبیعی
در اثر خودارضایی ذهن فرد دیگر نمی تواند با محرک های وارد شده در رابطه جنسی طبیعی به اوج لذت جنسی برسد. زیرا مشوق ها در خودارضایی غیر واقعی است و فرد خیلی سریع به اوج می رسد، اما در یک رابطه طبیعی این طور نیست. نارضایتی از رابطه جنسی طبیعی می تواند مشکلات زیادی را در زندگی خانوادگی ایجاد کند و خود فرد از نظر روحی و روانی آسیب های زیادی را متحمل شود.
شرطی شدن ارضای جنسی
اکثر افراد از روش خاصی برای خودارضایی استفاده می کنند و در نتیجه از آنجایی که دیگر نمی توان از این روش منظم در یک رابطه جنسی طبیعی استفاده کرد، در نتیجه فرد شرطی شده و تنها در صورت وجود شرایط مشابه، لذت جنسی را تجربه خواهد کرد؛ بنابراین او نمی تواند به اندازه کافی از رابطه جنسی خود لذت ببرد.
سرد مزاجی
دلیل اصلی خودارضایی قبل از ازدواج آسان ترین راه برای رسیدن به لذت و ارضای غریزه جنسی است و دلایل اصلی خودارضایی بعد از ازدواج نارضایتی از رابطه جنسی، عدم ارگاسم در حین آمیزش و عدم مهارت زوجین در ارضای متقابل به ویژه در زنان است. نارضایتی از رابطه جنسی طبیعی و عدم لذتی که خودارضایی به ارمغان می آورد، به تدریج تمایل به رابطه جنسی را کمتر و کمتر می کند. در نتیجه فرد دیگر به درخواست های جنسی شریک زندگی خود پاسخ نمی دهد و گاهی آنها را به زور انجام می دهد. این موارد به مرور زمان باعث سردمزاجی جنسی شده و در نهایت مشکلاتی را در زندگی زناشویی ایجاد میکند.

کاهش انرژی و ضعف جسمانی
معمولاً آقایان بعد از انزال و خانم ها بعد از ارگاسم در حین مقاربت احساس خستگی می کنند و نیاز به استراحت دارند. مقاربت طبیعی معمولاً هر چند روز یک بار اتفاق می افتد و بنابراین بدن زمان کافی برای جبران انرژی از دست رفته را دارد؛ بنابراین بدن از مواد غذایی ذخیره شده در عضلات برای تأمین این انرژی از دست رفته استفاده می کند. منظور از عضلات تمام عضله های بدن حتی چشم و قلب و مغز است.
اما فرد چندین بار در طول روز می تواند خودارضایی کند. در نتیجه انزال و ارگاسم چندین بار در طول روز اتفاق می افتد و در نتیجه فرد انرژی زیادی را از دست می دهد. این باعث می شود بدن نتواند انرژی از دست رفته را جبران کند و باعث اختلال موقتی در کارایی اندام ها می شود و اگر انرژی بدن به مقدار کافی تأمین نشود، احتمال بروز عوارض جدی تری وجود دارد که معمولاً با کاهش آب بدن و انرژی بدن مرتبط است.
خودارضایی در زنان نیز می تواند باعث لرزش دست، اختلالات قاعدگی و خستگی مفرط شود. سردرد، خستگی و بی حالی، گوشه گیری، درد در شانه ها، بازوها، کمر و پاها، کاهش اشتها و کاهش وزن، مشکل در خوابیدن، از دست دادن تمرکز و حواس پرتی، آسیب آلت تناسلی و پرخاشگری از عوارض شایع خودارضایی هستند.
کاهش وزن یا لاغری
کاهش وزن از عوارض مستقیم خودارضایی نیست، بلکه در نتیجه خودارضایی مکرر و اعتیاد به آن رخ می دهد. در قسمت قبل گفتیم که خودارضایی انرژی زیادی از انسان می گیرد و قدرت بدنی او را ضعیف می کند. اگر فرد به اندازه کافی غذای سالم مصرف نکند، این ضعف جسمانی باعث کاهش وزن نیز می شود. البته اگر انسان روزی چند بار این کار را انجام دهد، قدرت بدنی او به شدت تحلیل می رود و ضعیف می شود.
احساس سوزش در ناحیه تناسلی
معمولاً خودارضایی زیاد باعث حساس شدن پوست ناحیه تناسلی می شود. این حساسیت ممکن است با سوزش و خارش همراه باشد. علاوه بر این، خودارضایی می تواند باعث ایجاد حساسیت پوستی در ناحیه تناسلی شود. اگر وسایل مورد استفاده در خودارضایی کاملاً تمیز نباشند، سایر مشکلات پوستی و بیماری های عفونی ایجاد می شود.
ایجاد عفونت و قارچ
این مشکلات معمولاً مربوط به افرادی است که از دستگاه مخصوصی برای خودارضایی استفاده می کنند و بعد از خودارضایی دستگاه ها و ناحیه تناسلی را به درستی تمیز نمی کنند. وجود میکروب ها و باکتری ها روی این دستگاه ها یا تحریک آلت تناسلی با دست های کثیف می تواند باعث عفونت و قارچ در ناحیه تناسلی شود. اگر به این موضوع توجه نکنید، عفونت گسترش می یابد و مشکلات دیگری ایجاد می کند.
ریزش مو
ریزش مو یکی از شایع ترین عوارض خودارضایی در مردان و زنان است. ریزش مو در اثر خودارضایی معمولاً از دو طرف سر شروع می شود و سپس به نقاط دیگر سرایت می کند. دلیل این امر عدم تعادل هورمونی ناشی از خودارضایی است. با انجام خودارضایی میزان هورمون های جنسی در بدن به شدت افزایش می یابد و تعادل هورمونی در بدن فرد به هم می خورد و این باعث ریزش مو می شود. علاوه بر این، حذف مایع منی از بدن مردان باعث حذف مواد مغذی از بدن می شود. خودارضایی مکرر باعث می شود که بدن زمان کافی برای جبران این مواد از دست رفته نداشته باشد و در نتیجه مواد معدنی به سایر نقاط بدن از جمله موها نرسد.

عوارض و اثرات جسمی خودارضایی (مخصوص مردان)
به دلیل تفاوت در نحوه خودارضایی و رضایت جنسی در زنان و مردان، برخی از عوارض خودارضایی فقط در مردان یا زنان رخ می دهد. به همین دلیل در بخش های جداگانه به عوارضی که فقط در مردان یا زنان رخ می دهد اشاره می کنیم.
درد استخوانی
به طور معمول، پس از انزال در مردان، مقداری کلسیم از بدن آنها خارج می شود. این مقدار کلسیم کاملاً طبیعی و در حین مقاربت و ارضای به روش طبیعی قابل جبران است. اما اگر فردی با خودارضایی میل جنسی خود را برطرف کند، جبران نمی شود. زیرا مردان می توانند چندین بار در طول روز خودارضایی کنند و بدن زمان کافی برای جبران کلسیم آزاد شده را ندارد. از آنجایی که کلسیم ماده اصلی برای حفظ استحکام استخوان ها و سلامت آنهاست، دفع بیش از حد کلسیم باعث ضعیف شدن آنها می شود. در نتیجه مردانی که از خودارضایی بیش از حد رنج می برند ممکن است در قسمت های مختلف بدن مانند کمر، لگن، کشاله ران و بیضه ها درد داشته باشند.
همه این دردها آزاردهنده هستند و در فعالیت های روزانه اختلال ایجاد می کنند. دلایل مختلفی برای کمردرد و کشاله ران وجود دارد، اما نباید این علت را نادیده گرفت.

بی اختیاری ادرار
خودارضایی در مردان باعث تحریک بیش از حد پروستات می شود. در نتیجه بعد از مدتی اندازه پروستات افزایش می یابد و فرد دچار بی اختیاری ادرار می شود. تغییر اندازه پروستات نیز باعث برخی مشکلات جنسی می شود. در برخی موارد تحریک بیش از حد آلت تناسلی به دلیل خودارضایی نیز باعث سرطان پروستات می شود.
شکستگی آلت تناسلی
این عارضه یکی از نادرترین عوارض جسمی خودارضایی مردان است. اما احتمال وقوع آن وجود دارد. این مشکل معمولاً در نتیجه برخورد آلت تناسلی با جسم سخت یا مالش غیرطبیعی رخ می دهد. شکستگی آلت تناسلی باعث پارگی تونیکا آلبوژینا می شود و با عمل های اورژانسی و پیچیده درمان می شود.
بیماری پیرونی
این بیماری نیز یکی از عوارض نادر خودارضایی است. این بیماری باعث ایجاد پلاک و کوتاه شدن آلت مردانه می شود. معمولاً لمس بیش از حد آلت تناسلی باعث این بیماری می شود. در طول خودارضایی، فرد آلت تناسلی خود را بیش از حد معمول لمس و تحریک می کند. در نتیجه احتمال ابتلا به این بیماری به دلیل خودارضایی طولانی مدت وجود خواهد داشت.
زود انزالی
مردی که مشکل انزال زودرس دارد نمی تواند همسرش را راضی کند. انزال زودرس یکی از اختلالات جنسی رایج در مردان است. وقتی مردی بیش از حد به خودارضایی می پردازد، کنترل انزال خود را از دست می دهد و این باعث انزال زودرس در رابطه با شریک زندگی اش می شود.
مطالعات نشان می دهد که نه تنها مردان، بلکه زنان نیز می توانند انزال زودرس را تجربه کنند. برخی از زنان به دلیل انزال زودرس رابطه خود را سریع تر پایان می دهند. یکی از پیامدهای اعتیاد به خودارضایی انزال زودرس است که بیشتر در مردان اتفاق می افتد.
اختلال در نعوظ
اختلال نعوظ (ED) شایع ترین اختلال جنسی و یک مشکل بسیار جدی در بین مردان است. این اختلال در مردان در گروه های سنی مختلف دیده می شود. علل بسیاری از اختلال نعوظ گزارش شده است که یکی از آنها خودارضایی بیش از حد است. خودارضایی بیش از حد آلت تناسلی شما را ضعیف می کند و منجر به نعوظ نرم و ضعیف می شود.

عوارض و اثرات جسمی خودارضایی (مخصوص زنان)
آنورگاسمی
آنورگاسمی یعنی نرسیدن به ارگاسم در حین رابطه جنسی. این یکی از شایع ترین عوارض خودارضایی در زنان است. معمولاً روش های مختلف خودارضایی با تحریک عمیق اندام تناسلی زنان، آنها را خیلی زودتر از حد معمول به ارگاسم یا لذت جنسی می رساند. در نتیجه، فرد دیگر در طول رابطه جنسی عادی ارگاسم را تجربه نمی کند. این امر باعث نارضایتی زنان و همسرانشان از مشکلات جنسی و زناشویی می شود. این مشکل به خصوص در دخترانی که از مجردی خودارضایی می کنند بیشتر است.
آسیب به ناحیه تناسلی
در زنان بخش اعظمی از ناحیه تناسلی که در حین رابطه جنسی تحریک می شود در داخل بدن قرار می گیرد و دیده نمی شود. معمولاً تا زمانی که خودارضایی محدود به تحریک نواحی خارجی دستگاه تناسلی باشد، آسیب جدی به آن وارد نمی شود. اما اگر خانم ها با تحریک قسمت های داخلی ناحیه تناسلی قصد خودارضایی داشته باشند، مشکل جدی تر می شود. نواحی داخلی اندام تناسلی زنان بسیار حساس است؛ بنابراین فشار آوردن به آنها یا تحریک آنها به روش نادرست می تواند باعث آسیب در این ناحیه شود. این آسیب ها می تواند شامل پارگی عروق یا قسمت های مختلف دستگاه تناسلی یا آسیب به اعصاب آنها باشد.
پریودهای نامنظم و افزایش درد و خونریزی
یکی از عوارض شایع خودارضایی در زنان، قاعدگی نامنظم است. زیرا تحریک بیش از حد آلت تناسلی و ترشح زیاد هورمون های جنسی، تعادل هورمونی بدن را به هم می زند و بر زمان قاعدگی، مدت آن و شدت خونریزی و درد در زمان پریودی تأثیر می گذارد. در درازمدت، این موضوع روی تخمدان های فرد تأثیر می گذارد و می تواند مشکلاتی مانند تنبلی یا کیست تخمدان را ایجاد کند.
آسیب رساندن به جنین
به طور کلی، خودارضایی در زنان در دوران بارداری بیش از هر زمان دیگری رایج است. زیرا در این دوران اختلاط هورمون ها باعث افزایش میل جنسی می شود و خانم ها معمولاً با خودارضایی این میل را برطرف می کنند. انجام این کار در دوران بارداری باعث گرفتگی لگن یا فشار به لگن می شود. در نتیجه این کار می توان به جنین فشار وارد کرد و مشکلات جدی برای او به وجود آمد. توجه داشته باشید که داشتن رابطه جنسی در دوران بارداری منعی ندارد؛ بنابراین اگر فردی احساس کند که به این ارتباط نیاز دارد می تواند با مراجعه به پزشک و در شرایط کنترل شده نیاز خود را برطرف کند.

عوارض روحی و روانی خودارضایی در مردان و زنان
بی حوصلگی
بسیاری از افرادی که به خودارضایی اعتیاد دارند بی حوصله هستند. زیرا خودارضایی باعث کاهش قدرت بدنی و افزایش خستگی می شود. در نتیجه فرد حوصله می شود و انرژی کافی برای انجام کاری را ندارد. علاوه بر این، افرادی که به مدت طولانی خودارضایی می کنند و معمولاً به چیزی جز ارضای نیاز جنسی خود فکر نمی کنند. در نتیجه حوصله انجام هیچ کاری را نخواهند داشت.
عدم تمرکز
بدون حافظه و تمرکز نمی توانید فردی باهوش باشید. دلایل زیادی برای کاهش حافظه و تمرکز وجود دارد که یکی از آنها خودارضایی بیش از حد است. زیرا فردی که معتاد به خودارضایی است بیشتر توجه خود را بر روی مسائل جنسی متمرکز می کند و تمرکز بر سایر امور برایش مشکل است؛ بنابراین فرد حواسش پرت است و نمی تواند مشکلات و مسائل زندگی یا کاری خود را به خوبی تحلیل و حل کند.
اضطراب شدید و طولانی مدت
معمولاً افرادی که به طور مرتب خودارضایی می کنند ذهنی آشفته و ناآرام دارند. این افراد دائماً مشغول خودارضایی هستند و نمی توانند با افکار جنسی خود مقابله کنند. این مشکل باعث ایجاد استرس در این افراد می شود و فعالیت های دیگر آنها را نیز تحت تأثیر قرار می دهد. علاوه بر این، ترس از افشای خودارضایی یا سر رسیدن شخصی در حین انجام این عمل، افکار آشفته و استرس فرد را افزایش می دهد. این استرس به تدریج ایجاد می شود و برای مدت طولانی با فرد باقی می ماند.
شرطی شدن در رابطه جنسی
در صورت خودارضایی مکرر، شخص ممکن است به خود بگوید که به غیر از خودارضایی ارضا نمی شود. در نتیجه، حتی اگر شریک جنسی او به خوبی او را تحریک کند و لذت جنسی به او بدهد، باز هم فرد از نظر ذهنی ناراضی خواهد بود و احساس نیاز به خودارضایی می کند. در نتیجه او نمی تواند از رابطه جنسی خود رضایت حاصل کند و همیشه به دنبال فرصتی برای خودارضایی است.
پرخاشگری و عصبی بودن
تحقیقات نشان می دهد که خودارضایی طولانی مدت فرد را بسیار حساس می کند. حساسیت فرد به نور، صدا یا حرکت ممکن است افزایش یابد. در نتیجه فرد خیلی زودتر از قبل عصبانی می شود و معمولاً خشم خود را با پرخاشگری نشان می دهد. محرک های محیطی می توانند تجربه خودارضایی را به فرد یادآوری کنند. در نتیجه چون در محل کار یا خانه نمی تواند این کار را انجام دهد نسبت به دیگران عصبانی و پرخاشگر می شود.

افسردگی
افسردگی یکی از عوارض شایع در زنانی است که خودارضایی می کنند. زنان در رابطه جنسی قبل از دخول باید از نظر ذهنی برای تجربه ارگاسم یا لذت جنسی واقعی آماده باشند. در خودارضایی معمولاً هیچ زمینه ذهنی برای زنان ایجاد نمی شود و فرد خیلی زودتر از آنچه باید لذت جنسی را تجربه می کند. این مشکل باعث می شود خانم ها از نظر عاطفی احساس پوچی کنند و کم کم باعث افسردگی در آنها خواهد شد.
احساس گناه
خودارضایی در هیچ کجای دنیا تمرین خوبی نیست؛ بنابراین، فرد معمولاً مخفیانه و با علم به اینکه کار را به خوبی انجام نمی دهد، این کار را انجام می دهد. این باعث می شود که فرد در حین و بعد از خودارضایی احساس گناه کند و این احساس در همه جا او را همراهی می کند. همین موضوع باعث می شود که انسان خود را فردی اشتباه بداند و دیگر اعتماد به نفس کافی برای انجام بسیاری از کارها نداشته باشد.
خستگی و سستی
این یکی از عوارض خودارضایی زیاد خستگی و سستی است. خودارضایی بیش از حد انرژی شما را می گیرد. فردی که به طور مکرر خودارضایی می کند، احتمالاً در طول روز احساس خستگی و بی حالی بیشتری می کند. این یک اثر خودارضایی است که اگر بیش از 3-5 بار در روز انجام شود رخ می دهد و شما را از انجام فعالیت های روزانه باز می دارد.
تاری دید
برخی از علائم خودارضایی بیش از حد در چشم ظاهر می شود. تاری دید، دیدن مگس پران (دیدن سایه ها به صورت نقطه یا کرم هایی که با حرکت چشم حرکت می کنند) از جمله این عوارض هستند.

عوارض اجتماعی خودارضایی
خودارضایی نه تنها بر روح و جسم افراد تأثیر منفی می گذارد، بلکه بر روابط اجتماعی و حرفه ای او نیز تأثیر می گذارد. اعتیاد به خودارضایی معمولاً باعث ایجاد مشکلات شغلی و اجتماعی برای فرد می شود. مانند اعتیاد به هر چیز دیگری، اعتیاد به خودارضایی نیز فرد را از انجام فعالیت های روزانه باز می دارد. در نتیجه گاهی مجبور می شود این فعالیت ها را لغو کند یا مرتباً آنها را به تعویق بیندازد. همچنین این مشکل باعث می شود که فرد بسیاری از موقعیت های اجتماعی و کاری خود را از دست بدهد و نتواند به زندگی عادی خود ادامه دهد.
اثرات روحی و روانی خودارضایی بر روابط فرد با اعضای خانواده و دیگران تأثیر می گذارد. بی حوصلگی، عصبانیت و پرخاشگری از جمله مواردی است که بر ارتباطات انسانی تأثیر منفی می گذارد. فردی که معتاد به خودارضایی است نمی تواند زمان کافی برای ارتباط با دوستان و اطرافیان خود صرف کند و به نیازهای خود و آنها توجه کند. در نتیجه به تدریج از تعداد دوستانش کاسته می شود و فرد به فردی تنها تبدیل می شود.
انزال زودرس یا تأخیر در انزال به دلیل خودارضایی
یکی از عوارض تأیید شده خودارضایی تأثیر بر مدت زمان رابطه جنسی تا رسیدن به ارضا شدن است. در مورد آقایان از آنجایی که خودارضایی معمولاً در یک حالت انجام می شود، به مرور زمان تبدیل به یک روال و عادت می شود؛ بنابراین لذت در آن حالت خاص نیز به سرعت انجام می شود. پس از ازدواج، این مردان به دلیل عادت سیستم عصبی به ارضای زودهنگام، با کوچک ترین تحریکی که شبیه لذت است، ارضا می شوند.
برای زنان، این مشکل به دلیل تنوع روشهای خودارضایی و مناطق برانگیختگی متفاوت است. استفاده از وسایل مختلف لذت بردن از خود، علاوه بر شناخت زن از بدن خود و حالتی که بیشترین لذت را به او میدهد، انتظارات او را از تحریک به بهترین نحو بالا میبرد و در روابط جنسی به دلیل ناآگاهی مرد، آنها ارضای تأخیری را تجربه می کنند. برای درمان زود انزالی یا دیر انزالی، تمرینات شناختی و رفتاری زیادی وجود دارد که میتواند در طول این فرایند توسط روانشناس و درمانگر جنسی بررسی و درمان شود.

خودارضایی و ناباروری
غده هیپوفیز هورمون های جنسی را تنظیم می کند. خودارضایی بیش از حد باعث نقص در غده هیپوفیز و ترشح مناسب هورمون های جنسی می شود. به طور کلی، خودارضایی می تواند اسپرم ها را ضعیف کند یا ظاهر آنها را تغییر دهد، اما هنوز هیچ تحقیق اثبات شده ای در مورد تأثیر خودارضایی بر ناباروری مردان وجود ندارد. در زنان، خودارضایی بیش از حد و ناشیانه می تواند باعث آسیب به آلت تناسلی زن و متعاقباً ایجاد مشکلاتی شود. اما هیچ تحقیقی نشان نداده است که خودارضایی عامل ناباروری است.
راه های مناسب برای ترک کردن خودارضایی
عوارض خودارضایی ترسناک است، این طور نیست؟ همه عوارض جانبی مانند انزال زودرس، اختلال نعوظ، ریزش مو و بسیاری موارد دیگر می توانند زندگی شما را خراب کنند. اگر فردی معتاد به خودارضایی هستید، باید به دنبال راهی برای حل مشکل خود باشید. معمولاً افرادی که پس از مواجهه با مشکلاتی مانند ریزش مو، خودارضایی نمی کنند، ممکن است به فکر ترک این عادت بیفتند، اما معمولاً بسیار سخت است و نیاز به اراده و آمادگی زیاد دارد.
خودتان را مشغول کنید
برنامه ریزی برای تمام وقت و مشغول نگه داشتن شما، زمانی را برای خودارضایی باقی نمی گذارد. فعالیت هایی مانند ورزش، یوگا، سرگرمی های جدید و سالم و معاشرت با دوستان می توانند گزینه های خوبی برای مشغول ماندن باشند.
زمان تنهایی را محدود کنید
سعی کنید کمتر تنها باشید و بیشتر در مجالس اجتماعی و شلوغ شرکت کنید. تنهایی فرصتی برای تخیل و خودارضایی ایجاد می کند.
پوشیدن لباس بیشتر در شب
لباس زیر تنها یک لایه فیزیکی نازک بین شما و آلت تناسلی شما ایجاد می کند و دسترسی آسان به آن منجر به تماس با دست و احتمال خودارضایی می شود. برای جلوگیری از این عارضه، شبها برای خوابیدن لباسهای بیشتری بپوشید تا میل جنسی شما کاهش یابد و خودارضایی متوقف شود.
فیلم های پورن و تحریک آمیز تماشا نکنید
غلبه بر تحریکات ناشی از این محرک ها یا همان پورن بسیار دشوار است. شما نباید این صحنه های تحریک آمیز را تماشا کنید.
ورزش کنید
از طریق ورزش می توانید بدن خود را قوی تر کنید و همچنین فعالیت ذهنی مناسبی برای خود ایجاد کنید. به این ترتیب، راحتتر میتوانید راحت تر خودارضایی را از ذهن خود پاک کنید. زیرا معمولاً ورزش هم برای جسم و هم برای روح انسان بسیار مفید است.

از تحریک شدن جلوگیری کنید
معمولاً پوشیدن لباس های خیلی تنگ می تواند باعث خودارضایی شود؛ بنابراین اگر میخواهید خودارضایی را رها کنید و از عوارضی مانند افسردگی و خستگی جلوگیری کنید، میتوانید با پوشیدن لباسهای راحت و مناسب تا حد زیادی از آن پیشگیری کنید.
کتاب بخوانید
معمولاً کتاب ها و مجلات می توانند انسان را در موضوعاتی غرق کنند که ذهن او را به دنیای دیگری سوق دهد. این کار به آسودگی خیال انسان کمک می کند و وسوسه های ارضای نفس به سراغش نمی آید.
زمان حمام کردن را کاهش دهید
معمولاً در بیشتر موارد ماندن طولانی مدت در حمام باعث می شود ذهن فرد به سمت لذت بردن از خود برود. به این ترتیب معمولاً افرادی که قصد ترک خودارضایی را دارند می توانند زمان مورد نیاز برای استحمام را به حداقل برسانند. به این ترتیب تا حد زیادی از ارضای خود جلوگیری می کنند.
از پرخوری خودداری کنید
طبق گفته های پزشکی و مذهبی، معده انسان هرگز نباید پر باشد. زیرا باعث بروز مشکلاتی در بدن می شود. علاوه بر مشکلات رایج پرخوری، پرخوری می تواند منجر به خودارضایی نیز شود.

صبور باشید
روند ترک خودارضایی فرایندی طولانی و زمان بر است که تا حدودی نیز دشوار است. نتایج و عوارضی را که اعتیاد به خودارضایی برای شما به ارمغان می آورد در نظر بگیرید و ادامه دهید. این فرایند ممکن است ماه ها یا سال ها طول بکشد.
فواید ترک خودارضایی
یکی از مهم ترین فواید ترک خودارضایی جلوگیری از ریختن موها است. زیرا با دست کشیدن از ارضا کردن خود، سطح هورمون ها در بدن به حالت تعادل باز می گردد. قطع خودارضایی هم از نظر روانی و هم از نظر جسمی برای فرد مناسب است، زیرا ریختن مو نیز می تواند باعث از بین رفتن ظاهر شود.
از دیگر فواید ترک خودارضایی می توان به سلامت جنسی اشاره کرد، زیرا اگر خودارضایی برای مدت طولانی ادامه یابد، می تواند باعث بروز مشکلات جنسی مانند انزال زودرس شود؛ بنابراین می تواند مشکلات زناشویی را در زندگی زوجین ایجاد کند. به این ترتیب، دست کشیدن از ارضای خود می تواند پایه های زندگی را تقویت کند.
پایان دادن به خودارضایی همچنین می تواند به مردم کمک کند که شادتر باشند. زیرا خودارضایی می تواند فرد را دچار مشکلات روحی کند و باعث افسردگی شدید شود؛ بنابراین، معمولاً افرادی که ارضای خود را ترک کرده اند، شاداب تر از قبل به نظر می رسند.

سؤالات متداول در مورد خودارضایی و عوارض آن
تأثیرات خودارضایی بر مغز زنان و مردان چیست؟
خودارضایی باعث می شود مغز شما تعدادی هورمون ترشح یا آزاد کند. از جمله هورمون دوپامین که به آن هورمون شادی نیز می گویند. علاوه بر این، اندورفین ها مسکن های طبیعی در بدن هستند. اندورفین همچنین استرس را کاهش می دهد.
آیا خودارضایی باعث سرد مزاجی می شود؟
نارضایتی از رابطه جنسی و عدم لذتی که خودارضایی برای انسان به ارمغان می آورد کم کم باعث می شود که تمایل فرد به رابطه جنسی کمتر و کمتر شود. در نتیجه او دیگر به درخواست های جنسی شریک زندگی خود پاسخ نمی دهد و گاهی آنها را به زور انجام می دهد. این موارد به مرور زمان باعث سردی جنسی و در نهایت مشکلاتی در زندگی خانوادگی می شود.
آیا ضعف، درد استخوان یا گیجی و خواب آلودگی بعد از خودارضایی خطرناک است؟
بله. در حالت عادی، مردان و زنان پس از رضایت از رابطه جنسی احساس خستگی می کنند و نیاز به استراحت دارند. معمولاً رابطه جنسی بین زوجین هر چند روز یکبار اتفاق می افتد؛ بنابراین بدن زمان کافی برای جبران انرژی از دست رفته را دارد. اما فرد می تواند چندین بار در طول روز خودارضایی کند. در نتیجه در طول روز چندین بار ارگاسم اتفاق می افتد و در نتیجه فرد انرژی زیادی را از دست می دهد. این امر باعث می شود که بدن نتواند انرژی از دست رفته را جبران کند و تکرار مداوم خودارضایی باعث ایجاد ضعف جسمانی دائمی می شود. علاوه بر این، فرد در طول روز دچار خستگی شدید جسمی و روحی می شود و حتی استراحت نیز نمی تواند این احساس خستگی و ضعف را برطرف کند.
آیا خودارضایی می تواند باعث بیماری های مقاربتی شود؟
بسیاری از بیماری های مقاربتی از یک فرد به شریک جنسی منتقل می شود. در نتیجه اگر خودارضایی به تنهایی انجام شود، احتمال انتقال بیماری های مقاربتی مانند سفلیس یا سوزاک یا زگیل تناسلی اندک است.
آیا خودارضایی باعث بی اختیاری ادرار می شود؟
خودارضایی در مردان باعث تحریک بیش از حد پروستات می شود. در نتیجه بعد از مدتی اندازه پروستات افزایش می یابد و فرد دچار بی اختیاری ادرار می شود. تغییر اندازه پروستات نیز باعث برخی مشکلات جنسی می شود.
آنورگاسمی یا عدم رضایت در زنان می تواند ناشی از خودارضایی باشد؟
آنورگاسمی به معنای نرسیدن به ارگاسم در حین رابطه جنسی است و یک اختلال ارگاسم است. این یکی از شایع ترین عوارض خودارضایی در زنان است. معمولاً روش های مختلف خودارضایی با تحریک عمیق اندام تناسلی زنان، آنها را خیلی زودتر از رابطه جنسی به ارگاسم می رساند. در نتیجه، فرد دیگر در حین رابطه جنسی ارگاسم را تجربه نمی کند. این امر باعث نارضایتی زنان و همسرانشان از مشکلات جنسی و زناشویی می شود
آیا خودارضایی باعث عدم پریود، پریود نامنظم یا درد و خونریزی شدید در طول پریود می شود؟
یکی از عوارض شایع خودارضایی در زنان، قاعدگی نامنظم است. زیرا تحریک بیش از حد آلت تناسلی و ترشح زیاد هورمون های جنسی، تعادل هورمونی بدن را به هم می زند و بر زمان قاعدگی، مدت آن و شدت خونریزی و درد تأثیر می گذارد.

آیا خودارضایی باعث آسیب پرده بکارت یا پارگی پرده بکارت می شود؟
هر نوع نفوذ واژن، از جمله رابطه جنسی با آلت تناسلی مرد یا قرار دادن اشیا و اسباب بازی های جنسی مانند ویبره یا حتی انگشتان، می تواند به پرده بکارت شما آسیب برساند. پرده بکارت در ابتدای واژن قرار دارد و به احتمال زیاد در اثر نفوذ هر جسمی آسیب می بیند. اگر می خواهید بدون آسیب رساندن به پرده بکارت خودارضایی کنید، نباید دخول صورت گیرد.
آیا خودارضایی در حیوانات دیده می شود؟
بله حیوانات نیز خودارضایی می کنند و در نرها بیشتر دیده می شود.
آیا خودارضایی باعث شکستگی آلت تناسلی می شود؟
این عارضه یکی از نادرترین عوارض جسمی خودارضایی در مردان است. اما احتمال وقوع آن وجود دارد. این مشکل معمولاً در نتیجه برخورد آلت تناسلی با جسم سخت یا مالیدن غیرطبیعی رخ می دهد.
خودارضایی در انسان از چه سنی شروع می شود؟
تحریک آلت تناسلی کودک از 18 ماهگی شروع می شود و در 3 تا 5 سالگی به اوج خود می رسد.
آیا خودارضایی شکل واژن را تغییر می دهد؟
تحریک بیش از حد دستگاه تناسلی در زنان می تواند باعث شل شدن، پوسته پوسته شدن یا خراشیدگی شود. از سوی دیگر، اندام تناسلی داخلی نیز بسیار حساس تر است. یعنی احتمال آسیب رساندن به آنها با خودارضایی درونی وجود دارد؛ بنابراین از هیچ وسیله ای برای خودارضایی استفاده نکنید. اگر علائمی مانند عفونت قارچی واژن، بوی بدن واژن، خون در ادرار یا علائم دیگر همراه با درد شکم را مشاهده کردید، باید به متخصص زنان مراجعه کنید.
آیا از طریق خودارضایی امکان ابتلا به ایدز وجود دارد؟
احتمال ابتلا به ایدز از خودارضایی بسیار کم است. اگر خودارضایی به صورت مستقل و توسط خود فرد انجام شود، احتمال ابتلا به ایدز صفر است. در مورد خودارضایی با شریک جنسی، این احتمال تنها یک فرضیه است و تنها یک مورد ابتلا به ایدز از این طریق گزارش شده است.
آیا خودارضایی خطر ابتلا به سرطان پروستات را کاهش می دهد؟
ارتباط بین این دو موضوع هنوز جای بحث دارد که آیا تأثیر منفی دارد یا مثبت. در یک مطالعه، نشان داده شد که یک سوم مردان بیست و چند ساله ای که 5 بار در هفته خودارضایی می کردند، نسبت به افرادی که کمتر از 5 بار خودارضایی داشتند، کمتر در معرض ابتلا به سرطان پروستات بودند. دلیل این امر این است که انزال مکرر از تشکیل سلول های سرطانی جلوگیری می کند.

آیا خودارضایی گناه است؟
در اسلام و مذهب شیعه، خودارضایی به عنوان گناه کبیره شناخته شده و از آن نهی شده است. البته به گفته برخی مراجع، خودارضایی با همسر شرعی و یا از طرف آن اشکالی ندارد.
روش های تخصصی برای ترک خودارضایی چیست؟
برای اینکه خودارضایی به صورت تخصصی درمان شود، مشاوره با روانشناس و متخصص اورولوژی ضروری است. اگر می خواهید پزشک مشکل شما را درمان کند، درمان های خانگی را فراموش نکنید و آنها را نیز در نظر داشته باشید.
آیا عوارض خودارضایی بعد از ترک آن ادامه دارد؟
متأسفانه برخی از آسیب های خودارضایی دائمی هستند و با قطع خودارضایی قابل درمان نیستند. اما آسیب های روانی و اجتماعی خودارضایی پس از قطع خودارضایی و مشاوره با روانشناس و مشاوره مناسب قابل درمان است و کیفیت زندگی فرد بهبود می یابد.
آیا احساس سوزش و خارش بعد از خودارضایی خطرناک است؟
بله، اگر سوزش یا خارش بیش از حد را تجربه کردید که آزاردهنده است، در اسرع وقت با متخصص زنان یا اورولوژیست مشورت کنید.
آیا خودارضایی با آب ضرر دارد؟
خودارضایی در آب یکی از رایج ترین روش های خودارضایی است. در خودارضایی آب، فشار آب باعث تحریک ناحیه کلیتوریس زنان می شود. اصولاً خودارضایی با آب هیچ تفاوتی با خودارضایی با دست ندارد و فقط به جای دست از فشار آب برای تحریک واژن استفاده می شود.
حال باید بدانید که خودارضایی در آب می تواند آسیب های متعددی به شما وارد کند: اگرچه احتمال آن بسیار بسیار کم است، اما خودارضایی در آب می تواند باعث پارگی پرده بکارت شود. مورد دیگر این است که فشار آب می تواند باعث ورود آب به واژن و رحم شود و در این صورت باعث انقباض عضلانی اطراف رحم می شود. در نتیجه ممکن است بعد از خودارضایی با آب دچار درد شکم شوید. همچنین به دلیل محیط آلوده حمام یا توالت امکان دارد دچار عفونت شوید.
راهنمای مراجعه به اورولوژیست
اگر اعتیاد به خودارضایی پیدا کردهاید، یا از اعتیاد فرزند خود نگرانی ای دارید. اگر خودارضایی یا ارضای میل جنسی از این روش را به همراه یک شریک جنسی انجام می دهید و علائمی از بیماری ها مقاربتی احساس کردید. بهتر است به مراکز درمانی مراجعه کنید یا به متخصصین جراحی کلیه، مجاری ادراری و تناسلی (اورولوژی) مراجعه کنید.

سخن پایانی
با توجه به عوارض و پیامدهای متعدد و جدی خودارضایی، بسیاری از افراد پس از مدتی اقدام به ترک آن می کنند. اما گاهی اوقات ترک خودارضایی و سایر اعتیادها برای فرد دشوار خواهد بود و به دلیل ناکامی های مداوم ناامید می شود. در این شرایط توصیه می شود از یک متخصص کمک بگیرید تا با ارائه راهکارهای اساسی در این زمینه به شما کمک کند.



